FIFA ASEAN Cup: Khi một tờ báo Anh gọi giải đấu là "không cần thiết"

Tôi ngồi ở hàng ghế thứ bảy, khu vực báo chí, trong một trận đấu của FIFA ASEAN Cup. Bên phải là một phóng viên trẻ gõ phím không ngừng, bên trái là người đàn ông lớn tuổi của một hãng thông tấn khu vực, tay lật cuốn sổ đã ố vàng. Trận đấu diễn ra nhanh hơn tôi dự đoán, cường độ va chạm ở khu vực giữa sân dày hơn những gì tôi từng ghi lại ở AFF Cup. Nhưng thứ khiến tôi dừng lại không nằm trên sân. Đó là khoảng trống ở khán đài phía đối diện, nơi đáng lẽ phải kín chỗ cho một giải đấu mang thương hiệu toàn cầu, và một bảng quảng cáo của thương hiệu mà tôi chưa từng thấy trong bất kỳ trận đấu Đông Nam Á nào suốt mười lăm năm theo nghề.

Trăm ngày không khán giả, tôi nghe rõ tiếng huấn luyện viên hét hơn tiếng bóng lăn. Kinh nghiệm đó dạy tôi một điều: đừng bao giờ đánh giá một giải đấu chỉ bằng những gì ồn ào nhất. Hãy nhìn vào chỗ trống, vào những gì người ta không nói ra.

Một tờ báo Anh đã gọi FIFA ASEAN Cup là giải đấu "không cần thiết". Tờ báo đó không được nêu tên trong bài bình luận mà tôi đọc. Đó là chi tiết đầu tiên khiến tôi chậm lại. Khi một nhận định mạnh mẽ đến từ một nguồn không thể xác minh, người viết có trách nhiệm phải tự hỏi: điều gì đang thực sự được nói ở đây, và ai đang được lợi từ cách nói đó?

Cần nói rõ ngay từ đầu: đây không phải một bài viết về việc giải đấu hay hay dở. Đây là một cuộc điều tra về cấu trúc, về việc một giải đấu được sinh ra như thế nào, nó sống bằng gì, và nó có thể chết vì điều gì.

FIFA ASEAN Cup là giải đấu non trẻ, mới bước vào mùa thứ nhất hoặc thứ hai. Nó ra đời trong khoảng thời gian mà bóng đá khu vực đang chờ đợi sự xuất hiện của AFC Nations League, một giải đấu cấp châu lục hứa hẹn mang lại cho các đội tuyển Đông Nam Á sân chơi đẳng cấp cao hơn trong đúng những ngày thi đấu quốc tế.

Điểm tựa của giải nằm ở một ý tưởng đơn giản: tập hợp các đội tuyển mạnh nhất khu vực trong khung FIFA Days, thời điểm mà các câu lạc bộ buộc phải nhả người. Ở AFF Cup truyền thống, các đội tuyển thường xuyên phải đối mặt với việc câu lạc bộ không chịu nhả quân. Ở FIFA ASEAN Cup, cơ chế đó bị đảo ngược.

Tiền vệ Sarach Yooyen của Thái Lan nói rằng cường độ ở giải đấu này cao hơn hẳn, bởi vì các đội gọi lên những cầu thủ tốt nhất. Huấn luyện viên Kim Sang Sik của Việt Nam cũng nhận định các đối thủ mạnh hơn. Đó là hai phát biểu trực tiếp, có thể xác minh, từ những người ở trong cuộc.

Nhưng có một vấn đề. Cả hai phát biểu đều nói về chất lượng đội hình, không phải về chất lượng chiến thuật. Một giải đấu có thể quy tụ những đội hình mạnh hơn mà vẫn nông về chiến thuật. Cả hai phát biểu đều mô tả cảm nhận về cường độ, chứ không cung cấp một chỉ số nào. Không có xG, không có PPDA, không có dữ liệu quãng chạy nước rút. "Cường độ cao hơn" là một cảm giác, không phải một phép đo.

Đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu nhất.

Khoảng cách giữa lời khen của người trong cuộc và lời chê của người ngoài cuộc không phải là một mâu thuẫn, mà là hai cách đo khác nhau về cùng một sự vật.

Người trong cuộc đo bằng trải nghiệm trên sân. Người ngoài cuộc đo bằng cấu trúc của giải. Và khi tôi đo bằng cấu trúc, bức tranh hiện ra khác hẳn.

Hãy bắt đầu từ mô hình kinh doanh, bởi vì đó là nơi giải đấu này thực sự được xây dựng. Ý tưởng cốt lõi của nó là mời các thị trường đông dân đến để bán bản quyền truyền hình với giá cao. Các thị trường mục tiêu lớn nhất là Trung Quốc và Ấn Độ.

Rồi cả hai đều rút lui.

Đây không phải một chi tiết nhỏ. Với một giải đấu lấy bản quyền truyền hình làm động lực chính, việc hai thị trường lớn nhất biến mất là một thất bại ở phía cầu, không phải một sai số làm tròn. Thêm vào đó, một số quốc gia tham dự đã quyết định không mua bản quyền. Khi chính những đài truyền hình trong khu vực định giá sản phẩm ở mức thấp, thị trường đang tự nói lên điều mà không ai muốn nghe.

Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó. Cấu trúc giải thưởng được mô tả là "khổng lồ" nhưng dường như chưa được triển khai. Nếu giải thưởng hứa hẹn không được chi trả, đó là dấu hiệu kinh điển của một sự kiện thiếu vốn, một sự kiện có thể không thể thực hiện đúng những gì nó cam kết. Và khi FIFA không thể thực hiện cấu trúc giải thưởng "khổng lồ" của mình, chính động lực của FIFA để tiếp tục sẽ sụp đổ.

Ở đây tôi phải cẩn thận với con số. Không có số liệu bản quyền nào được công bố, không có quỹ giải thưởng nào được nêu, không có dòng ngân sách nào của FIFA được tiết lộ. Vì vậy, tôi không thể định lượng quy mô tài chính. Tôi chỉ có thể chỉ ra hướng: mọi thứ đang đi xuống.

Rồi đến câu hỏi về chất lượng đối thủ. Giải đấu mời Pakistan và Bangladesh. Cả hai đều là thành viên của liên đoàn Nam Á, không phải Đông Nam Á. Về mặt địa lý, họ nằm ngoài khu vực. Về mặt thể thao, họ nằm dưới các đội Đông Nam Á trong hệ thống phân cấp châu Á.

Sự lựa chọn này là bằng chứng mạnh mẽ nhất cho luận điểm về động cơ thương mại. Pakistan và Bangladesh được chọn vì dân số của họ, không phải vì chất lượng bóng đá của họ. Đó là những lựa chọn thị trường, không phải lựa chọn thể thao.

Kết quả là một giải đấu rơi vào tầng giữa khó xử: quá mạnh để trở thành một sự kiện phát triển thuần túy, quá yếu, với chất lượng khách mời như vậy, để trở thành một giải đấu châu lục thực thụ. Chính tác giả của bài bình luận cũng thừa nhận điều này khi viết rằng giải đấu chưa tạo ra một bước đột phá nào.

Và đây là phần mà tôi cho là quan trọng nhất, phần mà bài bình luận chạm đến nhưng chưa đào sâu.

AFC Nations League đang đến. Đây là một giải đấu cấp châu lục, mang lại cho các đội tuyển Đông Nam Á một sân chơi đẳng cấp cao trong đúng những khung FIFA Days. Điều đó có nghĩa là nó cạnh tranh trực tiếp với FIFA ASEAN Cup về cả lịch thi đấu lẫn nguồn cầu thủ.

Nếu AFC Nations League được triển khai trên cùng những khung ngày, FIFA ASEAN Cup có nguy cơ trở nên dư thừa về mặt thể thao. Một giải đấu khu vực không thể cạnh tranh với một giải đấu châu lục khi cả hai cùng chiếm một khoảng thời gian. Đây là một mối đe dọa thay thế ở cấp độ toàn cảnh, không phải một lời chỉ trích nhỏ.

Ở đây, cần nhìn thấy một điều mà bài bình luận không nói ra. Việc FIFA tạo ra một cúp khu vực thay vì một cúp châu Á cho thấy họ đang cố tình tránh đối đầu trực tiếp với quyền lực của AFC. Họ hoạt động trong một ngách tiểu vùng mà họ có thể kiểm soát. Nhưng chính AFC Nations League là cách AFC khẳng định lại quyền kiểm soát của mình đối với các ngày thi đấu quốc tế ở châu Á.

Điều đó đẩy các liên đoàn Đông Nam Á vào một thế kẹt lưỡng trung: một bên là FIFA, người tài trợ và mời gọi; một bên là AFC, người quản lý các giải đấu châu Á và các suất dự Nations League.

Ở đây cần nhắc đến một rủi ro tiềm ẩn mà bài bình luận chỉ chạm nhẹ: tình trạng tắc nghẽn lịch thi đấu. Khi một giải đấu khu vực chạy song song với một giải đấu châu lục trên cùng những ngày thi đấu quốc tế, áp lực đè lên các câu lạc bộ sẽ tăng lên. Các câu lạc bộ sẽ phải cân nhắc việc nhả quân cho những yêu cầu cạnh tranh lẫn nhau. Và yếu tố mà giải đấu phụ thuộc vào nhất, chất lượng đội hình, sẽ chịu áp lực đầu tiên. Đây là một nghịch lý: chính cơ chế khiến giải đấu có chất lượng, việc các đội gọi cầu thủ tốt nhất trong FIFA Days, lại là cơ chế dễ bị tổn thương nhất khi có thêm một giải đấu cạnh tranh.

Rồi đến biến số lớn nhất, biến số mà mọi thứ khác phụ thuộc vào: cuộc bầu cử chủ tịch FIFA vào tháng 3 năm 2027.

Bài bình luận gắn sự tồn vong của giải đấu với cuộc bầu cử đó. Điều này biến giải đấu thành một tài sản chính trị cá nhân, chứ không phải một giải đấu được thể chế hóa. Gianni Infantino là rủi ro con người then chốt. Nếu ông rời đi, giải đấu có thể sẽ không còn người bảo trợ thể chế nào để duy trì nó.

Cuộc bầu cử tháng 3 năm 2027 không chỉ là một sự kiện chính trị nội bộ của FIFA. Nó là cột mốc quyết định liệu giải đấu có được duy trì hay không. Việc Infantino vận động các liên đoàn Đông Nam Á thông qua giải đấu này phù hợp với logic của chính trị khối phiếu trong quản trị FIFA, nơi các liên đoàn khu vực nắm giữ ảnh hưởng bầu cử có trọng số.

Đây là lúc tôi nghĩ đến Matxcơva. Ở Matxcơva tôi học được rằng: một trận đấu có thể kết thúc, nhưng tiếng vọng của nó thì không. Và tôi tự hỏi: nếu FIFA ASEAN Cup biến mất sau năm 2027, tiếng vọng của nó sẽ là gì? Liệu nó có để lại một dấu vết nào trong cấu trúc bóng đá khu vực, hay chỉ là một thử nghiệm bị bỏ dở?

Điều đáng chú ý là không có bất kỳ sự phản đối nào từ phía cầu thủ và huấn luyện viên. Thực tế, họ còn khen ngợi giải đấu. Điều này cho thấy sự ủng hộ của người tham gia vẫn nguyên vẹn. Điểm yếu của giải đấu nằm ở phía quản trị, không phải ở phía phòng thay đồ.

Vậy điều gì đã bị hiểu lầm từ bên ngoài?

Tờ báo Anh gọi giải đấu là "không cần thiết". Nhưng nhãn "không cần thiết" này xuất phát từ một nguồn duy nhất không được nêu tên, rồi được khuếch đại thành một cuộc tranh luận khu vực. Đây là trường hợp kinh điển của một câu chuyện được tạo ra từ bên ngoài, rồi bị tranh cãi từ bên trong.

Điều trớ trêu là nhận định đó bị gán ghép quá mức. Nó xuất phát từ một nguồn duy nhất, nhưng lại được đối xử như một luận điểm nghiêm túc cần phải phản bác. Sự chú ý dành cho nó lớn hơn nhiều so với chất lượng nguồn của nó.

Tôi không tin rằng một tờ báo Anh quan tâm đặc biệt đến bóng đá Đông Nam Á. Điều họ quan tâm có thể là sự hoài nghi rộng lớn hơn của châu Âu đối với chương trình mở rộng toàn cầu của FIFA và tình trạng tắc nghẽn lịch thi đấu. FIFA ASEAN Cup chỉ là một ví dụ thuận tiện, một mảnh ghép trong một lập luận lớn hơn nhiều.

Và có một khả năng khác mà ít ai đề cập. Việc khuếch đại nhãn "không cần thiết" có thể phục vụ lợi ích của những người muốn bảo vệ AFF Cup truyền thống trước một đối thủ mang thương hiệu FIFA. Khi một giải đấu mới xuất hiện, những người được lợi từ trật tự cũ luôn có động cơ để nói rằng nó không cần thiết.

Đó là lý do tôi không vội kết luận. Ở La Masia, mỗi buổi tập đều giống nhau, nhưng cậu bé ấy khác đi mỗi ngày. Điều tương tự đúng với các giải đấu: chúng có thể trông giống nhau trên giấy tờ, nhưng mỗi mùa giải chúng lại khác đi theo một cách mà chỉ thời gian mới tiết lộ.

Điều tôi đang chờ đợi không phải là phán quyết về việc FIFA ASEAN Cup có "cần thiết" hay không. Điều tôi đang chờ đợi là một tín hiệu cụ thể: liệu cấu trúc giải thưởng có được công bố và đảm bảo hay không, liệu AFC Nations League có được xếp lịch để tránh trùng khung ngày hay không, và liệu giải đấu có thể được thể chế hóa vượt ra ngoài một nhiệm kỳ chủ tịch hay không.

Một giải đấu chỉ thực sự tồn tại khi nó không còn phụ thuộc vào người đã tạo ra nó. Cho đến lúc đó, nó vẫn chỉ là một thử nghiệm đang chờ được xác nhận, hoặc bị lãng quên.

Nước Nga rộng lớn dạy tôi rằng: trên sân cỏ, khoảng trống là thứ đắt giá nhất. Và khoảng trống lớn nhất ở FIFA ASEAN Cup hiện tại không nằm ở khán đài. Nó nằm ở chỗ đáng lẽ phải có một nền tảng vững chắc, và thay vào đó là một khoảng lặng đang chờ được lấp đầy.